Volksverhalen, -liedjes & dialecten

Volksverhalen zijn hip. Ze spreken immers tot de verbeelding en geven lokale geschiedenis extra kleur. Weerwolven, kwelgeesten, heksen en spoken nemen groot en klein mee naar de wondere wereld van ‘het verleden’, een reisje waartoe velen zich graag laten verleiden. Sagen en legenden leggen bovendien de gevoeligheden in de leefwereld van vroeger bloot. Ze vertellen ons over de angsten en dromen van vorige generaties, over hun waarden en normen. 9392076_origVolksverhalen mogen dan wel hip zijn, de cultuur van het vertellen ervan is aan het verdwijnen. De verhalen worden niet doorverteld en dreigen op korte termijn te verdwijnen. Ook de 9 gemeenten van het Land van Dendermonde bezitten een schat aan verhalen die dreigen in de vergetelheid te raken. De sagen van het Dendermondse Ros Beiaard en de kwelgeest Kludde die zich onder een Wichelse brug verstopt roepen bij de meesten wel (vage) herinneringen op. Maar wie kent nog het verhaal van hoe vuilaerde schoonaarde werd en van het misleidde koppel Stien en Lies uit Kalken? Van de tientallen volksverhalen die in Dendermonde en omstreken ontstonden, zijn er nog maar een paar in leven. Omdat volksverhalen mondeling worden doorgegeven van generatie op generatie, hangt het vertellen er van nauw samen met het gebruik van het traditionele dialect. Net zoals de volksverhalen raken ook dialectwoorden meer en meer in onbruik.

De erfgoedcel wil voorkomen dat het vertellen van volksverhalen in de vergetelheid raakt en eeuwenoude verhalen verloren gaan. Daarom zette ze in 2017-2018 volop in op volksverhalen en, bij uitbreiding, volksliedjes en dialecten.


Ontbijt met een verhaal

‘Ontbijt met een verhaal’ gaat over interculturele ontmoetingen en erfgoed, met volksverhalen als kapstok.6609031

De verhalen van vier ontbijten in Dendermonde in 2013 werden gebundeld in een boek. Het werd een verzameling van mensen, verhalen, recepten, dromen en wensen. (Een initiatief van ABVV Seniorenwerking, in samenwerking met Inburgering Oost-Vlaanderen, Odicé – Babbelonië, bibliotheek Dendermonde en Erfgoedcel Land van Dendermonde).
Het boek kan gratis verkregen worden in de erfgoedcel (zolang de voorraad strekt).

In december 2016 werd een ‘ontbijt met een magisch verhaal’ georganiseerd. De ontbijtontmoeting ging door in dienstencentrum Zilverpand.

In 2017-2018 staan er opnieuw verschillende ontbijtontmoetingen op het programma. Gedurende 2 schooljaren staan de verhalen van OKAN (Onthaalonderwijs voor Anderstalige Nieuwkomers) jongeren centraal. (Een initiatief van ABVV Seniorenwerking, in samenwerking met Inburgering Oost-Vlaanderen, Óscar Romerocollege, GO! Talent  en Erfgoedcel Land van Dendermonde).
– Woensdag 15 november 2017 in woon- en zorgcentrum Aymonshof, Dendermonde
– Woensdag 21 februari 2018 in sociaal restaurant ’t VORK (flyer)

Iedereen is welkom!


 Theatervoorstelling Sonderlich en zonen 

De theatervoorstelling ‘Sonderlich en zonen’ van theater Tieret vertelt de fantastische familiegeschiedenis van een clan bohemiens. Op een handgeknoopt muzikaal tapijt vol klezmer-balkan-muziek vertellen de personages wat het is om muzikaal erfgoed door te geven van generatie op generatie.

In het voorjaar van 2017 stond de voorstelling voor lagere scholen geprogrammeerd in drie culturele centra in de regio: Berlare, Dendermonde en Hamme.

Erfgoedcel Land van Dendermonde ontwierp een placemat  voor de leerlingen die de voorstellingen bijwoonden. Aan de placemat was ook een wedstrijd gekoppeld. De leerlingen maakten kans op een mooie prijs als ze een foto of een filmpje over volksmuziek deelden op de facebookpagina van het cultuur centrum.


Workshop volksverhalen vertellen 

In het najaar van 2017 organiseerde Erfgoedcel Land van Dendermonde een workshop volksverhalen vertellen. Deze lessenreeks werd georganiseerd in samenwerking met Erfgoedcel Denderland en kon deelnemers uit beide regio’s verwelkomen. Een twintigtal enthousiaste cursisten volgden de lessen onder begeleiding van professioneel verhalenvertelster Veerle Ernalsteen, waarna zij hun vertelkunsten aan het grote publiek toonden op twee luisteravonden in Wetteren en Meldert. Er werd aan de slag gegaan met authentieke volksverhalen uit de regio, die op een hedendaagse manier werden gebracht. Een aantal vertellers konden het verhaal ook in hun dialect vertellen.


Workshops ‘Strips in je streektaal’

Affiche_Strip in je streektaal

Tussen 21 april en 6 juni 2018 organiseerde de erfgoedcel, i.s.m. de bibliotheken in de regio, 9 toffe workshops ‘striptekenen in je streektaal’ voor kinderen vanaf 6 jaar en een (groot)ouder.

In deze workshop leerden de deelnemers allerlei emoties tekenen en ontwierpen ze samen met de lesgeefster enkele typische stripkarakters (een stoere held, een knappe heldin, een schattige baby,… ). Daarna gingen ze zelf aan de slag om een stripstrookje uit te werken, waarbij tekstkaders en -ballonnen in het dialect werden ingevuld.

 

 


Koelkastpoëzie

De erfgoedcel stelde, in samenwerking met lokale heemkringen en op basis van lokale dialect-woordenboeken, een magneetvel met koelkastpoëzie samen. Het magneetvel bestaat uit 174 magneten met dialectwoorden uit de 9 gemeenten. Het magneetvel, samen met een woordje uitleg, werd uitgedeeld tijdens de Dag van de Klant in de 9 hoofdbibliotheken op zaterdag 6 oktober 2018. Deze Dag van de Klant stond, parallel aan de projectwerking van de erfgoedcel, in het teken van dialect. Er werden 2000 magneetvellen uitgedeeld aan de bibliotheek bezoekers. De koelkastpoëzie kon op heel wat positieve reacties rekenen van zowel jong als oud.


Volksverhalenboek ‘Niet bang te krijgen’

In december 2018 lanceerde de erfgoedcel het volksverhalenboek ‘Niet bang te krijgen’. Jeugdauteur Do Van Ranst herwerkte 9 volksverhalen uit de regio tot één groot verhaal waarin de 9-jarige Lisse ’s nachts op avontuur gaat. Op haar tocht doorheen het nachtelijke Land van Dendermonde leert ze de vreemdste figuren kennen. Ze vertellen haar bizarre verhalen en proberen haar schrik aan te jagen, maar Lisse is niet bang te krijgen. Het verhaal is prachtig geïllustreerd door Wim Finck.

Tijdens de Jeugdboekenmaand (maart 2019) werd het boek voorgesteld aan het grote publiek. De erfgoedcel organiseerde 4 voorleesmomenten waarin Do en Wim  hun favoriete verhalen selecteerden en vertelden, en je met woord en beeld meenamen in de wondere wereld van de volksverhalen.

Het boek kost 5 euro en is verkrijgbaar bij de erfgoedcel. Bestellen kan via info@egclandvandendermonde.be. Andere verkooppunten in de regio vind je hier.


Digitaliseringsproject lokale woordenboeken

In samenwerking met de Universiteit Gent laat de erfgoedcel lokale dialectwoordenboeken digitaliseren, waaronder:

  • Baasrode: ‘Baasroods dialect’, door Heemkring Baceroth (Johan Buys)
  • Berlare: ‘Den dikken Baens – nog verdikt’, door Cyriel De Bruyne
  • Buggenhout: ‘Oep sèm Biggenaats’, door Heemkring Ter Palen (Jos Tilley)
  • Dendermonde: ‘Dendermonde: volkstaal, typen, bijnamen’, door Georges Dierickx
  • Grembergen: ‘Grembeirgsen Diksjonnair’, door Werkgroep Geschiedenis Grembergen
  • Lebbeke: ‘E pakske kaat’, door Heemkring Lebbeke
  • Moerzeke: ‘Groot Dialectenboek’, door Louis Windey
  • Schellebelle: ‘Het woordenboek van het Schellebels dialect’, door Guido Van der Eecken
  • Wieze: ‘Inventaris van de woordenschat van het dialect van Wieze’, door Oudheidkundige Kring HH Salvator Wieze
  • Zele: ‘De Gruete Zilsen Dieksjonneier’, door Roland De Beule en Karel Van Malderen

De inhoud van de woordenboeken wordt opgenomen in de databank ‘De Woordenbank van de Nederlandse Dialecten’, te consulteren via www.woordenbank.be.


Dialectlezingen

Als sluitstuk van de digitalisering en samenwerking met de universiteit van Gent, organiseert de erfgoedcel in iedere gemeente binnen haar werkingsgebied een lezing over dialecten, gegeven door prof. em. Jacques Van Keymeulen (Universiteit Gent). De lezingen focussen op het lokale dialect en de ontwikkeling ervan. Daarnaast geeft Van Keymeulen een overzicht van de dialectologie als wetenschap en het dialectlandschap in Nederlandstalig België. Een overzicht van de lezingen vind je hier.

Jacques Van Keymeulen heeft als moedertaal het dialect van Wichelen en was professor Nederlandse Taalkunde aan de Universiteit Gent (2004-2018). Hij doceerde over fonetica/fonologie, dialectologie, geschiedenis van het Nederlands, historische taalkunde en Afrikaans. Hij is doctor in de Germaanse Filologie (Nederlands-Engels) en licentiaat in de Geschiedenis (Nieuwste Tijden).

 

 

 

 

 


Volksverhalenroutes

Erfgoedcel Land van Dendermonde heeft in samenwerking met Regionaal Landschap Schelde-Durme en vrijwilligers drie volksverhalenroutes uitgewerkt die doorheen het Land van Dendermonde slingeren. Langs deze routes kan je luisteren naar regionale volksverhalen, verteld in het plaatselijke dialect. De drie routes brengen je in de 9 gemeenten van ons werkingsgebied. Het enige wat je nodig hebt is een fiets, een smartphone en de ErfgoedApp. Wil je meer weten? Lees hier verder.